ÇOCUKLARDA BAŞ DÖNMESİ

PEDİATRİK VERTİGO VE DENGE BOZUKLUKLARI

 

Kısaca

Baş dönmesi ve dengesizlik çocuklarda sanıldığından daha sıktır; çocukların yaklaşık yirmide birinde yaşamın bir döneminde ortaya çıkar. Erişkinlerden farklı olarak en sık nedenler migrenle ilişkili tablolar ve orta kulak hastalıklarıdır. Nedenlerin büyük çoğunluğu iyi huyludur (benign) ve tedavi edilebilir. Küçük çocuklar yakınmalarını sözle ifade edemediğinden, tanıda ailenin gözlemleri en değerli bilgidir.

 

ACİL UYARI: Çocuğunuzda baş dönmesine aşağıdakilerden biri eşlik ediyorsa beklemeden 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

 

• Bilinç bulanıklığı veya aşırı uykuya eğilim

• Kafa travmasından sonra tekrarlayan kusma

• Konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük

• Çift görme ya da ani yürüyememe

• Ateş ile birlikte kulak akıntısı veya kulak arkasında şişlik ve kızarıklık

• Sabahları kusmayla seyreden ve giderek artan baş ağrısı

 

Ani işitme kaybı fark ederseniz aynı gün bir KBB uzmanına başvurun.

 

Çocuklar Baş Dönmesini Nasıl Anlatır?

Okul öncesi çocuklar “baş dönmesi” kavramını tarif edemez. Bunun yerine şu davranışlar görülebilir:

• Aniden korkup bir yere ya da ebeveynine tutunma, yere oturma veya yürümeyi reddetme

• “Oda dönüyor”, “düşüyorum”, “her şey kayıyor” gibi ifadeler

• Açıklanamayan ağlama nöbetleri, solukluk, terleme, bulantı ve kusma

• Gözlerde istemsiz titreme (nistagmus) veya başı bir yana eğme

• Yaşıtlarına göre sakarlık, sık düşme, bisiklet sürmeyi ya da merdiven inmeyi öğrenmede gecikme

 

Atak sırasında kısa bir video çekmek tanıya çok yardımcı olur.

 

Sık Görülen Nedenler

• Çocukluk çağının tekrarlayan vertigosu (eski adıyla benign paroksismal vertigo): Genellikle 2–5 yaş arasında başlar. Saniyeler ile dakikalar süren, aniden başlayıp kendiliğinden geçen dönme atakları şeklindedir; çocuğun bilinci yerindedir ve atak sonrası oyununa döner. Migrenin çocukluktaki erken bir ifadesi kabul edilir ve çoğunlukla okul çağında kendiliğinden geçer.

• Çocukluk çağı vestibüler migreni: Daha büyük çocuklarda ve ergenlerde görülür. Dakikalar ile saatler süren baş dönmesi ataklarına baş ağrısı, ışık ve sese hassasiyet eşlik edebilir; ailede migren öyküsü sıktır.

• Orta kulak iltihabı (akut otitis media) ve orta kulakta sıvı birikimi (seröz otitis media): Özellikle küçük çocuklarda dengesizlik, sakarlık ve işitmede azalmanın sık nedenidir; altta yatan kulak sorunu tedavi edilince denge de çoğunlukla düzelir.

• Göz kaynaklı nedenler: Düzeltilmemiş kırma kusurları (gözlük gerektiren görme bozuklukları) ve iki gözün birlikte çalışmasındaki sorunlar (binoküler görme bozuklukları), özellikle okuma ve ekran kullanımı sırasında baş dönmesine yol açabilir.

• Kafa travması ve beyin sarsıntısı (konküzyon): Travma sonrası kristal oynaması (BPPV), iç kulak sarsıntısı (labirent konküzyonu) ya da beyin sarsıntısına bağlı denge sorunları gelişebilir.

• Ergenlikte tansiyon ve dolaşım düzensizlikleri (ortostatik intolerans): Ayağa kalkınca kararma, sersemlik ve çarpıntı şeklindedir; yetersiz sıvı alımı ve hızlı büyüme dönemleri kolaylaştırır.

• Vestibüler nörit: Daha seyrek, çoğunlukla ergenlerde görülür; erişkinlerdeki gibi ani ve uzun süren baş dönmesiyle seyreder.

• Fonksiyonel baş dönmesi (PPPD dahil): Özellikle ergenlerde, geçirilmiş bir baş dönmesi olayı veya yoğun stres sonrasında görülebilir.

 

Daha Seyrek Ancak Atlanmaması Gereken Nedenler

• Doğuştan iç kulak yapı farklılıkları: Örneğin genişlemiş vestibüler akuadukt.

• Doğumsal enfeksiyonlar: Örneğin konjenital sitomegalovirüs (CMV) enfeksiyonu; bu tablolar çoğunlukla işitme kaybı ve motor gelişimde gecikmeyle birlikte görülür.

• Beyin kaynaklı nedenler: Arka kafa çukuru tümörleri (posterior fossa tümörleri), epilepsi ve beyincik hastalıkları (serebellar ataksiler). Nadirdir, ancak “Acil Uyarı” bölümündeki belirtiler varsa mutlaka araştırılmalıdır.

 

Tanı

Tanının temeli ailenin anlattıkları ve çocuğun yaşına uygun muayenedir. Atakların süresi, sıklığı, tetikleyicileri, eşlik eden belirtiler ve ailede migren öyküsü en önemli ipuçlarıdır. Gerektiğinde şu testler yapılır:

• İşitme testi (odyometri) ve orta kulak basınç ölçümü (timpanometri): Hemen her çocukta yapılır.

• Denge testleri: vHIT (Video Baş İmpuls Testi) genellikle 3–4 yaştan itibaren uygulanabilir; VEMP (Vestibüler Uyarılmış Kas Potansiyelleri) ve VNG (Video Nistagmografi) çocuğun yaşına ve uyumuna göre seçilir.

• Göz muayenesi: Görme keskinliği ve iki gözün birlikte çalışmasının değerlendirilmesi.

• MR (Manyetik Rezonans Görüntüleme): Nörolojik bulgu, tipik olmayan seyir ya da uyarıcı belirtiler varsa istenir.

 

Tedavi

Tedavi nedene göre belirlenir:

• Migrenle ilişkili tablolar: Düzenli uyku, düzenli öğünler, yeterli sıvı alımı ve ekran süresinin düzenlenmesi çoğu çocukta atakları belirgin şekilde azaltır. İlaç tedavisi yalnızca sık ve yaşamı etkileyen ataklarda gündeme gelir.

• Orta kulak hastalıkları: Güncel kılavuzlara uygun tedavi uygulanır. Sıvı birikimi uzun süre devam ediyor, işitmeyi ve dengeyi etkiliyorsa kulak zarına ventilasyon tüpü takılması değerlendirilir.

• Kristal oynaması (BPPV): Erişkinlerdeki gibi pozisyon manevraları ile tedavi edilir.

• Denge egzersizleri (vestibüler rehabilitasyon): Kalıcı denge kaybı veya beyin sarsıntısı sonrası yakınmalarda, çocuğun yaşına uygun, oyun temelli programlarla uygulanır.

• Göz kaynaklı nedenler: Gözlük veya göz egzersizleri ile düzelir.

 

Seyir

Çocuklarda baş dönmesine yol açan nedenlerin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Çocukluk çağının tekrarlayan vertigosu genellikle birkaç yıl içinde kendiliğinden geçer; bu çocukların bir kısmında ilerleyen yıllarda migren gelişebilir.

 

Sık Sorulan Sorular

Çocuğum bayılıyor mu, nöbet mi geçiriyor? Çocukluk çağının tekrarlayan vertigosunda çocuk atak boyunca bilinçlidir ve çevresini tanır. Bilinç kaybı, kasılma ya da atak sonrası uzun süren uyku hali varsa farklı nedenler araştırılmalıdır.

Okula gitmesinde sakınca var mı? Ataklar arasında çocuk tamamen normaldir; okula ve sporlara devam edebilir. Öğretmenine bilgi vermek, okulda atak olduğunda doğru yaklaşılmasını sağlar.

Ekran kullanımı baş dönmesini artırır mı? Uzun süreli ekran kullanımı, uykusuzluk ve öğün atlama migrenle ilişkili atakları tetikleyebilir; düzenli bir günlük program önerilir.

Büyüyünce geçer mi? Çocuklardaki baş dönmesi nedenlerinin büyük kısmı yaşla birlikte azalır veya tamamen geçer.

 

Hekimler için ayrıntılı bilgi ve tanı ölçütleri: sayfanın üstündeki Vestiboloji bağlantısı (vestibology.com).

Son güncelleme: Kasım 2026 · Editör: Doç. Dr. Mehmet Sürmeli · Kaynak: Bárány Derneği ve Uluslararası Baş Ağrısı Derneği çocukluk çağı vestibüler migreni ve tekrarlayan vertigo tanı ölçütleri (2021). Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tanının yerine geçmez.